Razmnožavanje varoe: jaja, prozori ulaska u ćelije i trajanje foreze
Razmnožavanje varoe je dvofazno: (1) foretička faza na odraslim pčelama i (2) reproduktivna faza u poklopljenom leglu radilica ili trutova. Za pčelara su presudni tajming polaganja jaja, prozor ulaska u ćelije pre zaptivanja, broj zrelih kćeri po ciklusu i koliko dugo varoa boravi na pčeli (foreza). Ispod su ključne činjenice potkrepljene evropskim i međunarodnim radovima — sa originalnim citatima i prevodom.
Gde i kad varoa ulazi u ćelije: radilice vs trutovi
U prirodnim uslovima varoa ulazi u ćelije kratko pre zaptivanja (zatvaranja). U radiličkim ćelijama to je kraći prozor, u trutovskim duži.
Original: “Within the honey bee colony, worker larvae are infested 15–20 h prior to cell capping, and drone brood 40–50 h [before capping].” apiservices.biz
Prevod: „U košnici, larve radilica bivaju infestirane 15–20 sati pre zaptivanja, a leglo trutova 40–50 sati pre zaptivanja.“
Ovaj duži prozor kod trutova objašnjava zašto je trutovsko leglo češće i jače infestirano. apiservices.biz
Redosled polaganja jaja i tempo
Nakon ulaska i zaptivanja, prva jaja ne dolaze odmah: postoji preovipozicioni period.
Original (Rehm & Ritter, Nemačka): “The first egg is laid 60 h after cell capping and the further eggs follow at 30-h intervals.” apidologie.org
Prevod: „Prvo jaje se polaže 60 sati nakon zaptivanja ćelije, a sledeća jaja dolaze u razmacima od 30 sati.“
Pregled Rosenkranz i sar. potvrđuje isti obrazac i dodaje da je prvo jaje obično muško, dok su sledeća ženska; ukupno do 5 jaja u radiličkom i do 6 u trutovskom leglu. apiservices.biz
Koliko zrelih kćeri daje varoa po ciklusu?
Zbog ograničenog trajanja poklopljenog perioda, ne sazri svako jaje u odraslu kćer pre izlaska pčele. Sumirani podaci pokazuju:
Original (Rosenkranz et al., 2010 – pregled): “Martin (1994, 1995b) calculated the reproduction rate of 1.3–1.45 in single infested worker brood and, due to the longer capping period, 2.2–2.6 in drone brood.” apiservices.biz
Prevod: „Martin je izračunao da varoa u radiličkom leglu daje 1,3–1,45 zrelih kćeri, a u trutovskom 2,2–2,6, zahvaljujući dužem periodu poklopljenosti.“
Savremeni pregled iznosi slične opsege (radilice 0,7–1,45, trutovi 1,6–2,5). ScienceDirect
Koliko dugo varoa ostaje na pčeli (foretička faza)?
Foreza (boravak na odraslim pčelama) ne povećava broj varoa, ali je ključna za prenos i tajming sledeće reprodukcije. Model i merenja ukazuju na ≈4–11 dana u sezoni. ResearchGate
U studiji na terenu Xie & Huang navode: “we let the mites feed on phoretic hosts for only 3 days while the average phoretic duration is about 6 days” — dakle prosečno oko 6 dana. Nature
Evropa i rasa koje su relevantne za Srbiju (carnica, ligustica, mellifera)
Nemačka (Stuttgart, Hohenheim): Odemer i sar. su uporedili A. m. carnica, A. m. ligustica, A. m. mellifera i F2 potomstvo tolerantne populacije (Gotland). Zaključak: nema značajnih razlika u plodnosti i fekunditetu varoe među ovim evropskim podvrstama — varoa se podjednako uspešno razmnožava ako se ne tretira.
Original (Odemer 2019, Nemačka): “We found neither parameter to be significantly different within the four subspecies… In all groups mother mites reproduce equally successful.” PMC
Prevod: „Nismo našli značajne razlike među četiri podvrste… U svim grupama majke varoe se jednako uspešno razmnožavaju.“
Ovo je posebno važno za pčelare u Srbiji gde su carnica i ligustica dominantne — ne treba računati na „spontanu“ otpornost podvrste; potrebno je merenje i tretiranje po stanju u košnici.
Zašto trutovsko leglo „ubrzava“ varou?
Trutovsko leglo ima duži period poklopljenosti, duži prozor ulaska (40–50 h pre zaptivanja) i daje više zrelih kćeri po ciklusu (≈2,2–2,6, naspram 1,3–1,45 u radilicama). apiservices.biz
Brzi rezime
Prozor ulaska: radilice 15–20 h pre zaptivanja; trutovi 40–50 h. apiservices.biz
Prvo jaje: ~60 h posle zaptivanja (prvo muško), zatim ženska jaja na ~30 h. apidologie.orgapiservices.biz
Zrele kćeri/ciklus: radilice ~1,3–1,45; trutovi ~2,2–2,6 (tipično ~1–2 vs ~2–3). apiservices.bizScienceDirect
Foreza: u sezoni ~4–11 dana, prosečno oko 6 dana. ResearchGateNature
Evropske podvrste (carnica/ligustica/mellifera): nema značajnih razlika u reproduktivnom uspehu varoe → ne oslanjati se na pasminu, već na merenje i pravovremen tretman. PMC
Ključni citati (original + prevod)
Tajming jaja
“The first egg is laid 60 h after cell capping and the further eggs follow at 30-h intervals.” apidologie.org
„Prvo jaje se polaže 60 sati posle zaptivanja, a sledeća jaja dolaze u razmacima od 30 sati.“
Prozor ulaska u ćelije
“Worker larvae are infested 15–20 h prior to capping, and drone brood 40–50 h.” apiservices.biz
„Larve radilica bivaju infestirane 15–20 h pre zaptivanja, a leglo trutova 40–50 h.“
Broj zrelih kćeri
“Reproduction rate of 1.3–1.45 in worker brood… and 2.2–2.6 in drone brood.” apiservices.biz
„Stope 1,3–1,45 u radiličkom i 2,2–2,6 u trutovskom leglu.“
Koliko traje foreza
“The average phoretic duration is about 6 days.” Nature
„Prosečno trajanje foreze je oko 6 dana.“
Evropske pasmine (carnica/ligustica/mellifera)
“We found neither parameter to be significantly different… mother mites reproduce equally successful.” PMC
„Nismo našli značajne razlike… majke varoe se podjednako uspešno razmnožavaju.“
Kako to pčelar koristi u praksi (bez ulaska u „što tačno raditi“)
Razmnožavanje varoe zavisi od poklopljenog legla: broj zrelih kćeri biće veći što se više varoa usmeri na trutovsko leglo (duži prozor i duže poklopljenost). apiservices.biz
Foreza ~6 dana (4–11) znači da se varoe ciklično nalaze na pčelama-negovateljicama (blizu legla), gde čekaju “pravu” ćeliju i trenutak. NatureResearchGate
Za pasmine tipične u Srbiji (carnica, ligustica), ne oslanjati se na podvrstu – brojke reprodukcije su praktično iste; odluke donositi na osnovu merenja zaraženosti i kalendara legla. PMC
Reference (linkovane u tekstu)
Rehm, S. M. & Ritter, W. (1989). Apidologie — tempo polaganja jaja (60 h, zatim 30 h). apidologie.org
Rosenkranz, P., Aumeier, P., Ziegelmann, B. (2010). J. Invertebr. Pathol. — prozor ulaska (radilice 15–20 h; trutovi 40–50 h), broj kćeri, program polaganja jaja. apiservices.biz
Xie, X., Huang, Z. Y., Zeng, Z. (2016). Scientific Reports — preferencija negovateljica; prosek foreze ~6 dana. Nature+1
Odemer, R. et al. (2019). Saudi J. Biol. Sci. / PMC — nema značajnih razlika u reprodukciji varoe među carnica/ligustica/mellifera. PMC
Martin, S. (1998). Ecological Modelling — foreza 4–11 dana (model + empirija). ResearchGate
