Koliko dugo varoa ostaje na pčeli pre ulaska u leglo
Koliko dugo varoa ostaje na pčeli — pitanje od koga direktno zavisi uspeh suzbijanja. Ako varoa na pčeli provede svega jedan dan, prozor za „skidanje” je uzak; ako ostaje više dana, ponovljeni tretmani mogu pogoditi veći deo populacije. U ovom tekstu sabrani su provereni naučni nalazi o trajanju foretičke faze (tipično 4–11 dana uz prisustvo legla, znatno duže bez legla) i objašnjen je tačan trenutak ulaska u ćeliju pred poklapanje, kako bi se tajming tretmana zasnivao na biologiji parazita, a ne na pretpostavkama.
Šta kažu istraživanja (sinteza)
U kolonijama sa prisutnim leglom, više izvora navodi da foretička faza obično traje nekoliko dana — najčešće ~4–11 dana. Ask IFAS – Powered by EDIS+1bee-health.extension.org
Zabeležene su i kraće vrednosti (oko 1 dan), naročito kada u košnici ima mnogo pogodnog legla pred poklapanje — tada varoa brzo prelazi sa pčele u ćeliju. Ask IFAS – Powered by EDISPMC
Bez legla (zima, namerni “brood break”) foretička faza se proteže na nedelje do meseci, jer grinje nemaju gde da uđu. Ask IFAS – Powered by EDISbee-health.extension.org
Prozor invazije (tačan trenutak ulaska u ćeliju) je 15–30 h pre poklapanja radiličke ćelije i ~40–60 h pre poklapanja trutovske ćelije — zato varoa toliko preferira trutove. apiservices.bizapidologie.org
Ukratko: u tipičnoj sezoni sa leglom očekuj foretičku fazu od par dana, a u ekstremu može biti i ~1 dan (kad je legla mnogo) ili mnogo duže (bez legla).
Dokazni navodi (citati sa prevodom)
1) Raspon 1–10+ dana (eksperimentalni i pregledni radovi)
Original (Piou et al., 2016, Scientific Reports/PMC):
“…phoretic mites stay on adult bees for a variable amount of time, from one to ten days or more.” PMC
Prevod:
“…foretičke grinje ostaju na odraslim pčelama promenljivo vreme, od jednog do deset dana ili više.”
Original (UF/IFAS, ENY-173/IN1257 – Jack et al., 2020):
“After a period of 1–10 days (Beetsma et al. 1999), the phoretic mites enter open honey bee brood cells…” Ask IFAS – Powered by EDIS
Prevod:
“Nakon perioda od 1–10 dana (Beetsma i sar. 1999), foretičke grinje ulaze u otvorene ćelije legla…”
2) “Klasičnih” 4,5–11 dana i produženje bez legla
Original (UF/IFAS, IN855):
“The phoretic period may last 4.5 to 11 days when brood is present… or five to six months during the winter when no brood is present.” Ask IFAS – Powered by EDIS
Prevod:
“Foretički period može trajati 4,5 do 11 dana kada u košnici ima legla… ili pet do šest meseci tokom zime kada ga nema.”
3) Prosečno oko ~6 dana (citirano u primarnim radovima)
Original (Xie et al., 2016, Scientific Reports):
“…the average phoretic duration is about 6 days.” Nature
Prevod:
“…prosečno trajanje foretičke faze je oko 6 dana.”
4) Prozor invazije u ćeliju pre poklapanja (ključ za tajming)
Original (Rosenkranz et al., 2010, J. Invertebr. Pathol. – PDF):
“Worker larvae are infested 15–20 h prior to capping, and drone brood 40–50 h.” apiservices.biz
Prevod:
“Larve radilica se infestiraju 15–20 h pre poklapanja, a trutovsko leglo 40–50 h.”
Original (Calderone 2003, Apidologie – citira više primarnih radova):
“Mites enter drone brood starting 40–60 h before capping… worker brood 15–30 h before capping.” apidologie.org
Prevod:
“Grinje ulaze u trutovsko leglo 40–60 h pre poklapanja… u radiličko 15–30 h pre poklapanja.”
5) Modeli i pregledi koji konsoliduju 4–11 dana
Original (Martin, 1998, Ecological Modelling):
“…phoretic period (4–11 days) are similar to those actually observed.” ScienceDirect
Prevod:
“…foretički period (4–11 dana) sličan je stvarno posmatranim vrednostima.”
Šta to znači za tretmane (praktično)
Kada ima legla:
Deo populacije je zaklonjen pod poklopcima (tamo tretmani slabo deluju), a deo je na pčelama tokom više dana.
Zato se kontaktni/isparljivi tretmani (npr. sintetski piretroidi – gde su dozvoljeni, timol, mravlja kiselina u određenim režimima, itd.) često ponavljaju u razmacima ~5–7 dana, kako bi “pokupili” sledeći talas grinja koje izađu iz ćelija i pre nego što opet uđu. Ovaj ritam je usklađen sa foretičkom fazom od više dana i prozorom invazije od nekoliko desetina sati.
Bez legla (zima ili namerni “brood break”):
Gotovo sve grinje su na pčelama (foretične sedmicama–mesecima).
Tada jedan dobro izveden tretman (npr. oksalna kiselina kapanje/isparavanje u skladu sa propisima) često daje vrlo visok efekat, jer nema “skrivenih” grinja u poklopljenoj fazi. Ask IFAS – Powered by EDISbee-health.extension.org
Trutovsko leglo:
Pošto varoa ulazi u trutovske ćelije ranije (40–60 h), i tamo daje više potomstva, biotehničke mere (izrezivanje trutovskog saća, “drone trapping”) imaju smisla kao deo integrisanog pristupa. apidologie.org
Praktični zaključak: ako bi varoa tipično boravila na pčeli samo 1 dan, kontaktne mere bi imale znatno manju šansu da je pogode. Međutim, većina radova pokazuje da u prisustvu legla najčešće boravi više dana (često ~4–11), što otvara prozor da je “rušimo” sa pčela ponovljenim tretmanima.
| Izvor | Navod (eng) | Kratak zaključak |
|---|---|---|
| Piou et al. 2016 (Sci Rep/PMC) | “from one to ten days or more” (PMC) | Raspon može biti vrlo širok (1–10+ dana). |
| Jack et al. 2020 (UF/IFAS IN1257) | “After 1–10 days… enter brood cells” (Ask IFAS – Powered by EDIS) | Praktični vodič, citira Beetsma 1999. |
| UF/IFAS IN855 (faktografija) | “4.5 to 11 days… or five to six months (no brood)” (Ask IFAS – Powered by EDIS) | Standardni raspon; bez legla višenedeljno–višemesečno. |
| Xie/Huang 2016 (Sci Rep) | “average… about 6 days” (Nature) | Prosečna vrednost oko 6 dana. |
| Martin 1998 (Ecol. Modelling) | “phoretic period (4–11 days)… similar to those observed” (ScienceDirect) | Model usklađen sa empirijom. |
| Rosenkranz 2010 (JIP) | “worker 15–20 h, drone 40–50 h before capping” (apiservices.biz) | Ulazni prozor u ćeliju (ne trajanje foreze). |
| Calderone 2003 (Apidologie) | “drone 40–60 h, worker 15–30 h before capping” (apidologie.org) | Potvrda šireg raspona ulaza u ćeliju. |
Reference (izbor)
Piou V. et al. 2016. Impact of the Phoretic Phase… Scientific Reports. (PMC) PMC
Jack C. et al. 2020. How to Quantify Varroa destructor… UF/IFAS ENY-173/IN1257. Ask IFAS – Powered by EDIS
UF/IFAS IN855. Varroa, Varroa destructor… (faktografski prikaz). Ask IFAS – Powered by EDIS
Xie X. et al. 2016. Why do Varroa mites prefer nurse bees? Scientific Reports. Nature
Martin S.J. 1998. A population model… Ecological Modelling 109:267–281. ScienceDirect
Rosenkranz P., Aumeier P., Ziegelmann B. 2010. Biology and control of Varroa destructor. Journal of Invertebrate Pathology (Suppl.). apiservices.biz
Calderone N.W. 2003. Differential tending of worker and drone larvae… Apidologie. apidologie.org
